Wat is een joint venture overeenkomst? Clausules en risico's

Wat is een joint venture overeenkomst? Het is een contract waarin twee of meer ondernemingen afspreken om samen één afgebakend project uit te voeren, terwijl elk van hen juridisch onafhankelijk blijft. De overeenkomst legt vast wie wat inbrengt, wie beslist, hoe winst en verlies worden verdeeld en hoe de samenwerking eindigt. Dat is het korte antwoord. Het langere antwoord is even belangrijk, omdat het document een andere rol speelt naargelang de samenwerking uitsluitend op een contract berust of via een nieuw opgerichte vennootschap verloopt.

Deze gids is algemene juridische informatie en geen juridisch advies. De voorbeelden leunen op Europese, Britse en Zwitserse praktijk, en de details verschillen van land tot land. Wanneer er echt geld of exclusiviteit op het spel staat, laat u de tekst dan door uw raadsman nalopen aan de hand van het recht dat van toepassing is.

Wat staat er werkelijk in een joint venture overeenkomst?

In gewone taal zegt dit soort contract iets als: wij doen dit ene ding samen, onder deze voorwaarden, en niets meer. De partijen behouden hun eigen bedrijf. Alleen het gezamenlijke project valt binnen de overeenkomst, en daarom is de clausule over de reikwijdte het eerste wat het de moeite waard is om zorgvuldig te lezen.

De meeste overeenkomsten dekken dezelfde kernpunten. Verwacht het doel en de looptijd, de bijdrage van elke partij (geld, personeel, technologie of toegang tot klanten), de bestuursregels, de verdeling van winst en verlies, intellectueel eigendom, vertrouwelijkheid, geschillenbeslechting en de uittreding. Een checklist van een advocatenkantoor over de elementen van een joint venture noemt dezelfde bouwstenen, waaronder voorbehouden aangelegenheden, controlerechten en opties tot overname.

In de praktijk gaat de overeenkomst vaak vooraf aan een kortere tekst, zoals een intentieverklaring of een memorandum of understanding. Die eerdere stukken leggen de bedoeling vast. De joint venture overeenkomst zet die bedoeling om in verplichtingen die u kunt afdwingen. Alles wat in het eerdere stadium vaag is gebleven, komt daarom meestal hier terug als onderhandelingspunt.

Contractuele of kapitaalgebaseerde joint venture: welke structuur past?

Dit is de eerste echte keuze, en ze bepaalt vrijwel al het andere. Bij een contractuele joint venture werken de partijen alleen op basis van de overeenkomst en bestaat er geen nieuwe rechtspersoon. Bij een kapitaalgebaseerde joint venture richten de partijen een vennootschap op die gezamenlijk in hun bezit is, en werkt de overeenkomst naast de statuten van die vennootschap.

Een contractuele structuur is lichter en sneller op te zetten. Ze past bij één project, bij een inschrijving op een openbare aanbesteding of bij een onderzoekssamenwerking met een duidelijke einddatum. Het nadeel is dat niemand de activa in een neutrale structuur bezit en dat elke partij met haar eigen balans blootstaat.

Een kapitaalstructuur kost meer tijd om op te zetten, maar geeft de onderneming een eigen bankrekening, eigen contracten, eigen personeel en eigen jaarrekening. Ze past bij een samenwerking die jaren zal duren, of bij een samenwerking die personeel moet aannemen en klantcontracten op eigen naam moet sluiten. Belastingheffing, aansprakelijkheid en bestuur volgen allemaal uit deze keuze. Daarom verdient die een gesprek met een belastingadviseur voordat het eerste concept wordt geschreven.

Sla de kapitaalstructuur over als het project kort is en het budget klein. Kies haar als de samenwerking een eigen identiteit op de markt nodig heeft.

Een voorzichtigheidspunt bij de contractuele route: in meerdere rechtsstelsels kan een samenwerking die alleen op een contract berust, als partnership worden behandeld wanneer de partijen samen een bedrijf voeren met winstoogmerk. In het Verenigd Koninkrijk definieert de Partnership Act 1890 een partnership op die manier. In Duitsland en Zwitserland kunnen vergelijkbare standaardvormen gelden, namelijk de Gesellschaft bürgerlichen Rechts en de einfache Gesellschaft. In de praktijk betekent dit dat partners meer gedeelde aansprakelijkheid kunnen dragen dan zij hadden verwacht. De overeenkomst moet daarom duidelijk vastleggen wat de partijen wel en niet beogen.

Welke clausules brengen het grootste risico met zich mee?

Dit is geen theoretisch risico. Dit zijn de clausules waarover juristen regelmatig discussie zien ontstaan wanneer een samenwerking misloopt. Vier ervan verdienen een langzame, zorgvuldige lezing.

• Inbreng en waardering. Geld is makkelijk te tellen. Een licentie, een dataset of know-how is dat niet. De overeenkomst moet daarom zeggen hoe niet-geldelijke inbreng wordt gewaardeerd en wat er gebeurt als een partij te laat levert.

• Verdeling van winst en verlies. De verdeling volgt meestal het eigendom, maar dat hoeft niet zo te zijn. Als de ene kant de uitvoering draagt en de andere alleen financiert, leg dat dan in cijfers vast.

• Financieringsverplichtingen. Wie betaalt wanneer de samenwerking in het tweede jaar meer geld nodig heeft? Een clausule die hierover zwijgt, is een veelvoorkomende bron van onenigheid.

• Aansprakelijkheid en vrijwaringen. Controleer welke verliezen bij de samenwerking liggen, welke bij elke partij, en of er een maximumbedrag geldt.

Een voorbeeld van de formulering waar u op moet letten, in een voorbeeldtekst:

§ 7.2 Geen enkele partij is verplicht tot verdere kapitaalinbreng boven de initiële inbreng zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van alle partijen.

Die zin beschermt een minderheidspartner tegen een verzoek om meer geld. Zonder zo'n zin kan de financieringsplicht afhangen van wat een rechter uit de rest van de overeenkomst afleidt.

Hoe worden beslissingen genomen, en wat gebeurt er bij een impasse?

Het bestuur is het punt waar een 50/50-samenwerking het kwetsbaarst is. Twee gelijke partners zonder doorslaggevende stem kunnen elkaar maandenlang blokkeren, en de samenwerking betaalt de prijs voor het uitstel. De overeenkomst moet beslissingen daarom in lagen verdelen.

Dagelijkse zaken gaan naar het management. Belangrijke zaken, die vaak voorbehouden aangelegenheden worden genoemd, hebben de goedkeuring van beide partners of een gekwalificeerde meerderheid nodig. Typische voorbeelden zijn het jaarbudget, de verkoop van belangrijke activa, nieuwe leningen, wijzigingen in het bedrijfsplan en de toetreding van een nieuwe partij.

Dan komt het deel dat de meeste opstellers overslaan: wat gebeurt er wanneer de partners het over een voorbehouden aangelegenheid niet eens worden? Gangbare instrumenten bij een impasse zijn escalatie naar de top, bemiddeling, een afkoelingsperiode en, als laatste stap, een buy-sell-clausule. Bij zo'n clausule noemt de ene partij een prijs, en moet de andere partij tegen die prijs kopen of verkopen. Dat is een botte maatregel die de partij met de diepste zakken bevoordeelt. Een kleinere partner moet er dus goed over nadenken voordat hij ermee instemt.

Een tweede punt over het bestuur betreft de informatierechten. Een partner die buiten het dagelijkse beheer staat, heeft nog steeds rapportageplichten nodig, toegang tot de boeken en het recht om te controleren. Zonder die rechten is het gezamenlijke deel van de samenwerking slechts een belofte.

Wat speelt er rond intellectueel eigendom, exclusiviteit en mededingingsrecht?

Intellectueel eigendom veroorzaakt stille schade, meer dan bijna elk ander onderwerp. De overeenkomst moet scheiden wat elke partij inbrengt (achtergrond-IE, dat bij de eigenaar blijft en aan de samenwerking wordt gelicentieerd) van wat de samenwerking zelf creëert (voorgrond-IE, waarvoor een duidelijke eigenaar moet bestaan). Ze moet ook regelen wat er met het voorgrond-IE gebeurt wanneer de samenwerking eindigt, en of een van beide partijen het buiten het project mag gebruiken.

Exclusiviteits- en concurrentiebedingen liggen hier direct naast. Een partner vraagt vaak dat u tijdens de looptijd niet concurreert met de samenwerking op haar terrein. Dat is redelijk als het beding beperkt is in omvang, territorium en tijd. Een clausule die u jarenlang verhindert uw eigen kernactiviteit uit te oefenen, is dat niet.

Het mededingingsrecht voegt een laag toe die veel beginnende ondertekenaars missen. In de EU geldt de oprichting van een joint venture die op duurzame basis alle functies van een zelfstandige economische entiteit vervult, als concentratie volgens artikel 3, lid 4, van de Europese concentratieverordening. Boven bepaalde omzetdrempels betekent dat een melding en een wachttijd voordat de goedkeuring is verleend. Onder die drempels wordt de overeenkomst nog steeds getoetst aan de regels over beperkende afspraken, dus beperkingen die verder gaan dan de samenwerking nodig heeft, kunnen een probleem vormen. Het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland hanteren hun eigen regelingen, dus controleer welk regime op uw partijen van toepassing is.

Hoe eindigt een joint venture?

Joint ventures zijn zelden bedoeld om eeuwig te duren. De uittredingsclausule is dus geen pessimistische toevoeging, maar een onderdeel van de deal. Een goede overeenkomst noemt de gebeurtenissen die de samenwerking beëindigen: de afronding van het project, het verstrijken van een vaste termijn, een ernstige schending, het faillissement van een partij of een wijziging van zeggenschap.

Bij kapitaalgebaseerde samenwerkingen kijkt u naar de overdrachtsregels. Een voorkooprecht laat de overblijvende partner kopen voordat een belang naar een buitenstaander gaat. Een meeverkooprecht laat een minderheidsaandeelhouder op dezelfde voorwaarden verkopen wanneer de meerderheid verkoopt. Een medesleeprecht laat een meerderheid de verkoop van de hele samenwerking afdwingen. Elk van deze clausules helpt de ene kant en beperkt de andere. Lees ze daarom vanuit uw eigen positie.

Controleer ten slotte de regels voor de liquidatie. Wie houdt de klantcontracten? Wie krijgt de data? Hoe worden resterende activa gewaardeerd en verdeeld? Die vragen aan het begin beantwoorden kost een uur. Ze tijdens een geschil beantwoorden kost veel meer.

Wat moet u controleren voordat u tekent?

Voordat u tekent, is het goed te weten dat een joint venture overeenkomst nooit sterker is dan haar zwakste clausule. En die is meestal de clausule die niemand heeft besproken. Werk daarom een korte lijst af:

• Is de reikwijdte smal genoeg dat de samenwerking niet kan afdrijven naar uw kernactiviteit?

• Zijn inbreng, waardering en verdere financiering vastgelegd in bedragen of formules?

• Welke beslissingen vereisen beide partners, en wat gebeurt er als ze het oneens zijn?

• Wie bezit het intellectueel eigendom dat de samenwerking creëert, en wie mag het daarna gebruiken?

• Welke concurrentie- of exclusiviteitsbedingen gelden, en hoe lang?

• Zijn de regels voor uittreding, overdracht en liquidatie duidelijk, inclusief het toepasselijke recht en het forum voor geschillen?

Een eerste doorloop met een hulpmiddel voor clausulecontrole kan helpen om te zien waar deze onderwerpen ontbreken of eenzijdig zijn. Hulpmiddelen zoals Spellbook en LegalOn markeren clausules aan de hand van een playbook dat u zelf definieert.

Als uw team contracten opstelt en vóór ondertekening laat rondgaan, houdt een platform voor documentworkflows versies en goedkeuringen op één plek. PandaDoc is daar een voorbeeld van.

Geen van deze tools vervangt het oordeel van een jurist. Het hulpmiddel wijst op de clausule. De beslissing om haar te accepteren blijft bij u en uw raadsman, zeker wanneer er veel op het spel staat.

Drie acties doen het meeste werk. Ten eerste: beslis over de structuur, contractueel of kapitaalgebaseerd, voordat iemand begint te schrijven. Ten tweede: leg de regels voor financiering, impasse en uittreding vast zolang de partners het nog goed met elkaar kunnen vinden. Ten derde: laat uw raadsman de gevolgen voor mededinging en belasting nalopen aan de hand van het recht dat op u van toepassing is.